ไร่หมุนเป็นวิถีวัฒนธรรมและภูมิปัญญาในการดำรงชีวิตของปกาเกอะญอความหลากหลายในไร่หมุนเวียนคือความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่นั้นๆ เป็นการปลูกพืชหลายชนิดร่วมกันในพื้นที่เดียว ทั้งข้าว พริก ฟักทอง แตง งา ถั่ว สมุนไพร และพืชพื้นบ้านต่างๆ บางพื้นที่พบพืชมากกว่า 50–60 ชนิดในหนึ่งแปลง ทำให้เกิดความหลากหลายทั้งด้านอาหาร เมล็ดพันธุ์ แมลง และระบบนิเวศซึงคนในชุมชนถือคติว่ากินในสิ่งที่ปลูก ปลูกในสิ่งที่กิน เป็นการพึ่งพาตนเองและการใช้ทรัพยากรอย่างเคารพธรรมชาติ
ความหลากหลายในไร่หมุนเวียนปีที่ 1 ปี ไม่ได้มีแค่ต้นข้าวแต่ยังมีพืชผักอีกหลายชนิดมากในไร่หมุ่นเวียน เช่น ข้าวสำลี ห่อวอ ผักกาด ผักชี งานถั่วเป็นต้น และไม่ได้มีแค่พืชผักยังมีสมุนไพรอีกหลายชนิดรวมถึงสัตว์บกสัตว์นํ้าในพื้นที่บริเวณที่มีบ่อนํ้าขังก็จะมีทั้งปู กบ บนบกก็จะมีตั๊กแตน หนู ผีเสื้อเป็นต้นซึ่งจะเห็นว่าปีนี้จะมีความอุดมสมบูรณ์ทั้งอาหารและความหลากหลายอีกมากมายในไร่
พอเข้าสู่ไร่เหล่าปีที่ 1-4 ความหลากหลายก็จะมีเยอะพวกสมุนไพร และเห็ดที่ขึ้นตามตอไม้ต่างๆพื้นที่เริ่มมีการฟื้ยฟูเรื่อยๆสัตว์เล็กสัตว์น้อยเริ่มเข้ามาอยู่อาศัยเพราะจะเป็นที่อยู่ของสัตว์ป่าเช่น นก หนู หมูป่าเป็นต้น
ปีที่4-8ต้นไม้จะเริ่มโตพร้อมที่จะทำไร่ต่อ รวามหลากหลายที่อยู่ในช่วงนี้คือ สมุนไพรจะเห็นชัดขึ้นและสามารถเอาเปลือกไปต้มเป็นยาได้ เอาเปลือกจากไม้มาย้อมสีฝ้าย และสัตว์ใหญ่เริ่มมากขึ้นเช่นไก่ป่า เก้ง หมูป่า นก หนูและเห็ดต่างๆ
ความหลาหลายในไร่หมุนเวียนไม่ได้หมายถึงเพียงพืชพันธุ์อย่างเดียวแต่ยังหมายถึงความหลากหลายของเมล็ดพันธุ์ องค์ความรู้และภูมิปัญญาชุมชน
วิถีชีวิต รวมถึงการดูแลทรัพยากรธรรมชาติอย่างสมดุล ที่ได้รับการสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น
